SBRT چیست؟
SBRT یا Stereotactic Body Radiation Therapy به معنی پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن، یکی از روشهای پیشرفته پرتودرمانی است که با استفاده از دقت بسیار بالا، دوز نسبتاً بالای پرتو را در تعداد محدودی جلسه به تومور منتقل میکند و در عین حال تلاش میشود میزان تابش به بافتهای سالم اطراف به حداقل برسد.
در SBRT، با کمک تصویربرداری دقیق، برنامهریزی سهبعدی و فناوریهای پیشرفته پرتودرمانی، محل تومور با دقت بالا مشخص شده و پرتو از جهات مختلف به سمت آن هدایت میشود.
SBRT چگونه انجام میشود؟
پیش از شروع درمان، بیمار تحت تصویربرداریهایی مانند CT شبیهسازی قرار میگیرد و در صورت نیاز از تصاویر MRI یا PET/CT نیز برای تعیین دقیقتر ناحیه هدف استفاده میشود.
پزشک متخصص رادیوتراپی انکولوژی، تومور و اندامهای حساس اطراف آن را مشخص میکند. سپس تیم فیزیک پزشکی با استفاده از نرمافزارهای تخصصی، طرح درمانی اختصاصی بیمار را طراحی و بررسی میکند.
در زمان درمان، دستگاه شتابدهنده خطی پرتوها را از جهات و زوایای مختلف به سمت تومور هدایت میکند تا دوز درمانی با دقت بالا در ناحیه هدف متمرکز شود.
SBRT برای چه تومورهایی کاربرد دارد؟
SBRT در شرایط مناسب میتواند برای برخی تومورهای کوچک و محدود در نقاط مختلف بدن مورد استفاده قرار گیرد، از جمله:
- برخی تومورهای ریه
- برخی تومورهای کبد
- ضایعات و تومورهای ستون فقرات
- برخی تومورهای پروستات
- برخی تومورهای کلیه
- بعضی متاستازهای محدود
انتخاب SBRT برای هر بیمار به نوع و اندازه تومور، محل آن، تعداد ضایعات، نزدیکی به اندامهای حساس و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
مزایای SBRT
از مزایای مهم SBRT میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
✅ دقت بسیار بالا در هدفگیری تومور
✅ استفاده از دوزهای بالاتر در تعداد محدودی جلسه
✅ کاهش تابش به برخی بافتهای سالم اطراف
✅ کوتاهتر شدن دوره درمان در مقایسه با بسیاری از روشهای متداول پرتودرمانی
✅ امکان درمان برخی تومورهای کوچک و محدود بدون جراحی، در بیماران منتخب
تفاوت SBRT با رادیوتراپی معمولی
در پرتودرمانی معمولی، درمان ممکن است در تعداد زیادی جلسه و طی چند هفته انجام شود. در مقابل، SBRT معمولاً در تعداد محدودی جلسه انجام میشود و دوز هر جلسه بالاتر است.
این روش به دلیل دقت بالای هدفگیری، نیازمند برنامهریزی بسیار دقیق، تصویربرداری مناسب و کنترل دقیق موقعیت بیمار و تومور است.
آیا SBRT دردناک است؟
خودِ تابش پرتو در هنگام درمان دردناک نیست. بیمار روی تخت دستگاه قرار میگیرد و درمان بدون ایجاد برش یا تماس مستقیم دستگاه با بدن انجام میشود.
با این حال، مانند سایر روشهای پرتودرمانی، بسته به محل درمان و شرایط بیمار ممکن است عوارضی ایجاد شود. نوع و شدت عوارض به ناحیه تحت درمان، دوز پرتو و نزدیکی تومور به اندامهای حساس بستگی دارد.
تفاوت SBRT و SRS
هر دو روش از تکنیکهای پرتودرمانی استریوتاکتیک با دقت بالا هستند، اما تفاوت اصلی آنها در محل درمان است:
SRS عمدتاً برای ضایعات داخل جمجمه و مغز استفاده میشود، در حالی که SBRT برای ضایعات و تومورهای خارج از مغز و در قسمتهای مختلف بدن کاربرد دارد.
به زبان ساده:
SRS → استریوتاکتیک برای مغز و داخل جمجمه
SBRT → استریوتاکتیک برای سایر قسمتهای بدن
SBRT؛ پرتودرمانی دقیق و هدفمند
SBRT نمونهای از پیشرفت پرتودرمانی مدرن است که با ترکیب تصویربرداری دقیق، برنامهریزی پیشرفته، فناوری شتابدهندههای خطی و محاسبات دقیق فیزیک پزشکی امکان درمان هدفمند تومورهای منتخب را فراهم میکند.
هدف اصلی این روش، رساندن دوز مؤثر به تومور با حفظ حداکثری بافتهای سالم اطراف است.
دقت بالا، درمان هدفمند و کاهش زمان درمان؛ گامی در مسیر پرتودرمانی مدرن